Dünya genelinde fıstık tüketimi büyük bir tehlikeyle karşı karşıya. Uzmanlar, mevcut durumun devam etmesi halinde fıstığın yerini daha ucuz olan ceviz gibi alternatiflerin alabileceğini belirtiyor. İran, dünya fıstık üretiminin önemli bir parçasını oluşturmasına rağmen, devam eden savaşlar ve ticaret yollarındaki aksaklıklar nedeniyle fıstık tedarikinde ciddi sorunlar yaşıyor. Bu durum, fıstık fiyatlarının son sekiz yılın en yüksek seviyelerine ulaşmasına neden oluyor.
Küresel üretim açısından baktığımızda, Amerika Birleşik Devletleri (özellikle Kaliforniya) %60’tan fazla pay ile en büyük fıstık üreticisi konumunda. İran, yaptırımlara ve çatışmalara rağmen ikinci sırada yer alıyor. Türkiye ise, Antep fıstığı ile dünya genelinde üçüncü sırada bulunuyor. ABD’de İran kökenli restoranlar, yaptırımlar nedeniyle fıstık temin etmekte güçlük çekiyor. Bu da fıstığın, özellikle geleneksel yemeklerde kullanılmasını zorlaştırıyor ve onu lüks bir malzeme haline getiriyor.
Antep fıstığının fiyatlarındaki artışın arkasında yatan nedenler ise oldukça karmaşık. Bu bitki, kökenleri Orta Asya ve Orta Doğu’ya dayanan, kurak iklimi seven bir türdür. Kaliforniya’nın iklimi bu bitki için uygun olsa da, Antep fıstığı her zaman zahmetli bir şekilde yetiştirilmiştir. Tarih boyunca lüks bir ürün olarak kabul edilen fıstık, İncil’de bile yeryüzünün seçilmiş meyvelerinden biri olarak anılmıştır. Kaliforniya’daki fıstık endüstrisi, İran tohumlarıyla başlamış ve günümüzde büyük bir sektör haline gelmiştir.
Günümüzde Kaliforniya’daki en eski Antep fıstığı ağaçları Keenan Çiftliği’nde yer alırken, bu aile 100 hektar alandan başlayarak bugün 20.000 hektar alanda üretim yapmaktadır. Fıstık yetiştiriciliği, zahmetli ve maliyetli bir süreçtir; bir hektar alanda ilk hasadı almak için çiftçiler ortalama 20.000 dolar harcayabiliyor. Ayrıca, fıstık ağaçlarının meyve vermesi yaklaşık altı yıl sürmektedir ve bu süre zarfında çiftçiler yatırım yaparken herhangi bir gelir elde edemezler.
Fıstık ağaçlarının hem erkek hem de dişi örnekleri bulunması ve sadece dişi ağaçların meyve vermesi, bu bitkilerin yetiştirilmesini daha da zorlaştırıyor. Yaz aylarında büyük miktarda suya ihtiyaç duyan bu ağaçlar, bir dönümden bir milyondan fazla galon su tüketebilir; bu da bir ailenin yıllık su ihtiyacına eşdeğerdir. 1976’da Keenan Çiftliği sadece 500 pound fıstık üretirken, günümüzde milyonlarca pound üretmektedir. Ancak 1970’lerden itibaren İran, pazarda hakimiyet kurarak ABD’ye büyük miktarda fıstık ihraç etmeye başlamıştır. 1979’daki İran Devrimi sonrası ABD, İran fıstığına kısıtlamalar getirerek Kaliforniya üreticileri için yeni fırsatlar yaratmıştır.
Sonuç olarak, savaş, iklim değişikliği ve ekonomik sıkıntılar, fıstık ürünlerinin geleceğini tehdit ederken, bu değerli atıştırmalığın piyasada bulunabilirliği giderek azalıyor.
